Bor Nedir? Nerelerde Kullanılır? - Yeni DöngüYeni Döngü

28 Şubat 2021 - 12:53

Bor Nedir? Nerelerde Kullanılır?

Bor Nedir? Nerelerde Kullanılır?
Son Güncelleme :

23 Kasım 2020 - 21:11

84 views

Son yılların en çok konuşulan hatta bilim adamları tarafından “21. yüzyılın petrolü olarak nitelendirilen yarı metal olan bor madeninin   atom numarası 5 ve periyodik cetveldeki kimyasal formülü B’dir. Atom ağırlığı 10.81 olan bor, yarı iletken bir özelliğe sahiptir. Dünya bor rezervlerinin %73’ü Türkiye’de bulunmaktadır ve bu nedenle de bu madene olan ilgi son zamanlarda oldukça artmış olup çeşitli düşüncelerin de odak noktası haline gelmiştir.

Bor madeni, çok yüksek bileşik yapma özelliğine sahip olduğu için doğada saf halde bulunmaz ve endüstride de saf hali çok zor elde edilir. Bor, ısıya dayanıklı ve sert yapıda bir elementtir. İlk olarak Tibet’te kullanıldığı bilinen madenin geçmişi 4000 yıl öncesine dayanmaktadır. Hitit ve Sümerler bu madeni gümüş ve altın işlerken kullanmıştır. Araplar ilaç yapımında, eski Mısırlılar mumyalama işlemlerinde, Romalılar cam yapımında ve eski Yunan uygarlıkları da temizlik işlerinde bor kullanmıştır. Bor elementinin kaynama noktası 2500°C’dir.

Bor bileşikleri çamaşır tozunda beyazlatıcı olarak ve cam elyafının boraks bileşeni olarak, cam ve seramiklerin ısıya dayanıklılığını artırmak için ve bor içermeyen bazı ilaçlar için ara ürün olarak kullanılırlar. Memeli canlılar için sofra tuzu kadar düşük toksisiteye sahip olan bor, bitkilerde hücre duvarının sertleşmesi için gereklidir ve bu özelliği sayesinde bitkilerin büyümesinde etkilidir.

Bor Nerelerde Bulunur?

Bor bulunan yerler arasında Türkiye %73 gibi bir oranla en başta gelmektedir. Türkiye’nin ardından ABD ve Rusya gelmektedir. Dünya’nın en büyük bor yatakları Eskişehir, Kırka’da yer almaktadır. Kırka’da yer alan bor işletmeleri yıllık 800.000 ton üretim yapmaktadır. Kırka’nın ardından yıllık 500.000 ton üretimle, Kütahya, Emet işletmeleri, yıllık 200.000 ton üretimle Balıkesir, Bigadiç işletmeleri ve yıllık 100.000 ton üretimle Kütahya, Kestelek işletmeleri gelmektedir. Kırka’da yer alan bor yatakları aynı zamanda dünyanın en büyük rezervine sahiptir.

Borun Kullanım Alanları Nelerdir?

Bor mineralleri, sanayide çok sayıda iş için kullanılmaktadır. Bor minerallerinden elde edilen boraks ve borik asit en çok savunma sanayisinde, jet ve roket yakıtı olarak, temizlik ürünleri üretiminde, fotoğrafçılık alanında, nükleer teknolojilerde ve kâğıt sanayinde kullanılmaktadır. Borun kullanım alanları daha detaylı incelenmek istenirse; savunma sanayisinde tank zırhı ve kurşun geçirmez yelek yapımında kullanılır. Enerji sektöründe, yüksek enerji yoğunluğuna sahip olduğu için katı yakıtlar arasında ana enerji kaynaklarından biridir.

Bor madeni ayrıca pencere camı, şişe camı gibi camlar için ender olarak kullanılsa da borik asidin kullanıldığı özel camlar da bulunmaktadır. Bor madeni, ergimiş haldeki cam ara mamulüne eklendiğinde camın viskozite, yüzey sertliği ve dayanıklılığını artırır, böylece ısı yalıtımı gereken camlarda kullanılır. Yine ergimiş cama %7 oranında borik asit eklenerek cam elyaf yapımında kullanılır. Otomobillerde kullanılan bor arabaların ağırlığını azaltarak yakıt tüketiminin azaltılmasına yardımcı olur ve paslanmayı da geciktirir. Ayrıca bor camları aside ve çizilmelere karşı da korur.

 

Borik asit, emayelerin viskozitesini artırır. Emaye ile kaplanan metallerin dayanıklılığı artar. Altın, gümüş, bakır, alüminyum ve çelik gibi metaller emaye ile kaplandığında aside karşı dirençleri artar. Banyolarda, kimya sanayinde kullanılan ekipmanlarda, su tanklarında ve silahlarda da emaye kaplama kullanılabilir. Ayrıca bor seramikleri de çizilmeye karşı korur.

Temizlik sektöründe, mikrop öldürücü, suyu yumuşatıcı ve beyazlatıcı etkileri nedeniyle borun çeşitli bileşikleri sabun ve deterjanlara belirli oranlarda katılmaktadır. Ayrıca borik asit ve bor bileşikleri selülozik maddelerde ateşe dayanıklılığı artırır. Selülozda bulunan su moleküllerini tutuşma sıcaklığına gelmeden uzaklaştırarak oluşan kömürünü üzerini kaplar ve daha fazla bir yanmayı engeller. Ateşe karşı yalıtımda selülozik madde kullanımının artmasıyla bor tüketimi de artmıştır.

Bitki örtüsünün gelişimini artırmak veya engellemek amacıyla da bor mineralleri kullanılmaktadır. Bor aynı zamanda birçok bitkinin temel besin maddeleri arasında yer alabilmektedir. Şeker pancarı gibi yumru köklü bitkiler, üzüm, zeytin ve kahve gibi meyve ağaçları, tütün ve pamuk gibi bitkilerde bor eksikliği görülebilmektedir. Böyle durumlarda borun bileşiklerini içeren bir gübre kullanılmaktadır. Ayrıca bor, birtakım kimyasal bileşenlerle birlikte kullanıldığında otların temizlenmesine ve toprağın sterilize edilmesine katkı sağlamaktadır.

Bor bileşenleri, yüksek sıcaklık altında yapışkan ve koruyucu bir sıvı oluşturduğundan, demir dışı metal sanayisinde koruyucu bir madde olarak kullanılır. Ayrıca elektrolit kaplama işlemlerinde, nikel kaplama, kalay, kurşun, bakır, nikel gibi metaller için de elektrolit olarak kullanılmaktadır. Çeliğin sertliğini artırdığı da bilinmektedir.

Atom reaktörlerinde de bor bileşenleri kullanılmaktadır. Bor içeren paslanmaz çelik, nötron absorbe etmek için kullanılır. Reaktörlerin soğutma havuzlarında, alarm sistemlerinde ve kontrol sistemlerinde de bor kullanılır. Nükleer atıkların depolanması için de bor bileşikleri kullanılır. Güneş enerjisi sistemlerinde, güneş enerjili bataryaların dolumu için ve ısınma amacıyla bor kullanılabilmektedir. Binaların çatı malzemelerinde güneş ışınlarını emerek evlerin ısınmasına katkıda bulunabilmektedir.

Borun çeşitli elementlerle kombinasyonu olan METGLAS, yüksek oranda enerji tasarrufu sağlar, bu nedenle de direkt akım motorlarında, ev eşyalarında ve taşınabilir bataryalarda kullanılmaktadır. Bunun yanı sıra antifriz olarak ve hidrolik sistemlerinde kullanılır. Atık sulardaki kurşun, gümüş ve cıva gibi ağır metallerin temizlenmesi amacıyla da bor kullanılmaktadır. Bor bileşiklerini Amerikan Donanması, uçak yakıtı olarak kullanmış, katı roket yakıtı olarak kullanılması üzerine de araştırmalar yapılmıştır.

Ayrıca ahşap malzemelerin korunmasında, silisyum üretiminde, polimer sanayisinde ve döküm çeperlerinde yüksek ısıya dayanıklı malzeme püskürtme cihazlarında aşınma karşıtı madde olarak da kullanılmaktadır. Tekstil sanayinde de nişastalı yapıştırıcıların viskozite ayarlamalarında, protein ayrıştırmasında, deri sektöründe kireç sökücü madde olarak bor bileşikleri kullanılmaktadır.

Bor İçilir Mi? Borun İnsan Sağlığına Etkileri Nelerdir?

Borun kullanım alanları arasında sağlık sektörü de bulunmaktadır. Özellikle beyin kanseri tedavisinde, hasta olan hücreleri seçerek imha etmesi için kullanılmaktadır. Sağlıklı hücrelere zararı en az düzeyde olduğundan tercih sebebi olmaktadır. Normalde insan vücudunda bir miktar bulunan borun bazı ülkelerde tablet olarak üretimi başlamıştır.

Borun insan sağlığına etkilerine daha detaylı bakmak gerekirse, Afyon Kocatepe Üniversitesi bünyesinde yapılan çalışmalarda bor katkısı yapılan gıda ürünlerinin raf ömürlerinin uzadığı tespit edilmiştir. Özellikle yoğurt ve kaymakta önemli ölçüde başarı sağlanmıştır. Et ve süt ürünleri mineral açısından zengin olmasa da sebzelerde, kurutulmuş meyvelerde ve kuru yemişlerde önemli miktarlarda bor mineraller bulunmaktadır. Dünya üzerinde borun 200’den fazla çeşidi bulunmaktadır. Gıdalarla tüketilebilmesi için hangi borun, ne miktarda kullanılabileceğinin iyi bilinmesi gerekmektedir. Her ne kadar insan sağlığına beyin ve kemik gelişimine, kanser tedavisine katkıları olsa da insanların boru saf halde tüketmeleri mümkün değildir. Saf halde elde edilmesi oldukça zor olan borun 1 litre suda 1 mg gibi bir seviyesi insan için toksik etkiye sahiptir. Et ve süt gibi gıda maddelerine ilave edilerek bunların içerikleri zenginleştirilebilir ve raf ömürleri uzatılabilir.

Sonuç olarak bor madeni çok çeşitli alanlarda faydalar sağlayan bir maden olsa da hangi alanlarda, hangi halinin kullanılacağı konusunda dikkatli olmak gerekmektedir. Yanlış bor kullanımı çevreye zarar vereceğinden, bu madeni iyi tanıma, avantaj ve dezavantajlarını iyi belirlemek gerekir.

 

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
Önceki yazıyı okuyun:
Geleceğin En Önemli 3 Kodlama Dili Nedir ve Nasıl Öğrenilir?

Kodlama dili öğrenmek 2000’li yıllardan günümüze kadar gelen en önemli alanlardan bir tanesidir. Teknolojilerin günümüzdeki şeklini almasına kodlama ya da...

Kapat