Siyasal Rejimler - Yeni DöngüYeni Döngü

2 Mart 2021 - 11:22

Siyasal Rejimler

Siyasal Rejimler
Son Güncelleme :

22 Kasım 2020 - 21:30

159 views

   Siyasal rejim dar kapsamda tanımlanırsa bir devlette egemenliğin kim tarafından ve nasıl kullanılacağıyla ilgilidir, yani bir devlette egemenliğin kaynağını ve kullanım şeklini ifade eder. Geniş ve daha işlevsel anlamda bakıldığında ise siyasal rejim, siyasal sistemle eş anlamı taşımakta yani toplum içi bütün etkileşim süreçlerini kapsamaktadır. Hükümetler siyasal rejimin kurumsal boyutudur. Yani yasama ve yürütme oluşturduğu siyasal kurumların birbiriyle ilişkilerini ifade eder. Hükümet siyasal sistemin yöneten bölümüdür ve devlet kurumlarının birbirleriyle ilişkileri bağlamında oluşan farklılıklar hükümetlerin siyasal rejimlerini belirler. Siyasal rejimler üç ana gruba ayrılırlar: Demokrasiler, Otoriter ve Totaliler rejimler. Çağdaş demokrasilerde karşılaşılan ve kuvvetlerin ayrılığı ilkesine dayanan üç farklı siyasal sistem vardır: Yarı-Başkanlık(Fransa), Başkanlık (Amerika Birleşik Devletleri), Parlamenter Demokrasi.

1)Demokratik Sistemler

Demokratik sistemler, birden çok siyasal partinin iktidarı elde etme ya da ortak olma rekabeti içinde olması, çoğulculuğun hâkim olması, düzenli aralıklarla seçimler yapılması, herkesin oy hakkına sahip olması ve halkın yönetime katılma yollarının açık olması şeklinde tanımlanabilir. Demokrasi en basit haliyle halkın yönetimidir. Devletin birey özgürlüklerine müdahalede bulunmaması bu sistemlerin en büyük özelliklerinden biridir. Birey hak ve özgürlüklerinin güvence altında olmadığı sistemlerin demokratik olması mümkün değildir. Demokratik sistemler üç alt başlıkta incelenir; Parlamenter, Başkanlık ve Yarı Başkanlık sistemleri.

 

  1. a) Parlamenter Sistem

Parlamenter sistem, yasama gücünün parlamentonun elinde olduğu, yürütme gücünün ise parlamento tarafından denetlendiği sistemlerdir. Bu sistemler de yasama ve yürütme güçleri arasında hem iş birliği hem de karşılıklı bağımlılık söz konusudur. Yasama ve yürütme gücü birbirinden ayrılmakta ancak aralarında ki iş birliği devam etmektedir. Bu sistemler içerisinde bir kişi yasama ve yürütmede aynı anda görev alabilir. Sistemin bir diğer adının kuvvetlerin yumuşak ayrılığı olmasının sebebi budur. Yürütme iki başlıdır; devlet başkanı yürütmenin sorumsuz olan tarafıyken, bakanlar kurulu meclise karşı sorumludur. Parlamenter sistemlerin en kırılgan yanı, tek bir partinin hükümet kurmak için yeterli oy alamamasıyla oluşan koalisyon hükümetlerdir. Koalisyon hükümetlerin tarafları iş birliği ve uzlaşma içinde olmazlarsa siyasal sistemi istikrarsızlaştırabilirler. Üstelik koalisyon hükümetler de halk kimin başbakan kimin devlet başkanı olacağını önceden bilmemektedir, bu da halkın yönetimde dolaylı yoldan etki sahibi olmasına neden olur.

  1. b) Başkanlık Sistemi

   Başkanlık sistemi; yasama ve yürütme gücünün kesin çizgilerle birbirinden ayrıldığı siyasal sistemlerdir, bu iki gücün etkileşim içinde olmaları söz konusu değildir ve birbirlerinden bağımsız hareket ederler. Bu sistemler kuvvetlerin sert ayrılığı ilkesine dayanır. Yürütme tek başlıdır ve yürütmeyi devlet başkanı temsil eder. Devlet başkanı doğrudan halk tarafından seçilir. Ne meclis başkanı ne de başkan meclisi feshetme yetkisine sahip değildir. Bu sistemin en kırılgan yanı ise başkan ve parlamentonun anlaşamaması özellikle de başkan ve parlamento çoğunluğu aynı parti mensubu değilse sorunlar daha da belirgin hale gelebilir. Başkan ve parlamentonun karşılıklı olarak iş birliğinden kaçması siyasal sistem için tıkanma nedeni olabilir. Ayrıca başkanlık sistemi siyasal sistemi sağlam olmayan ülkeler de diktatörlüklerin ve askeri diktatörlüklerin önünü açabilir.

  1. c) Yarı Başkanlık Sistemi

Yarı başkanlık sistemi, Parlamenter ve Başkanlık sistemleri karışımından doğmuştur ve mimarı De Gaulle’dur. Bu sistemler de yürütme gücü devlet başkanı ve hükümet başkanı arasında paylaşılır, yani yürütme iki başlıdır. Başbakanın devlet başkanı tarafından atandığı bu sistemler de meclis başbakanı istifaya zorlayabilir. Bu durumlar da başbakan meclisi feshedip yeni seçimlere gitme hakkına sahiptir. Devlet başkanı halk tarafından seçilir ve geniş haklara sahiptir. Diğer sistemlerde olduğu gibi yarı başkanlık sisteminin de kırılgan yönleri vardır; iki başlı otoritenin varlığı nedeniyle tarafların anlaşması büyük önem taşımaktadır. Tarafların uzlaşamadığı durumlar oluştuğunda siyasal sistem tıkanabilir ve çıkmaza girebilir. Ya da meclis ve başbakanın uzlaşamadığı durumlar da taraflar birbirini kendi çıkarları uğruna feshedebilir ve siyasal sistemi istikrarsızlaştırabilir.

 

2) Demokratik Olmayan Sistemler

  1. a) Totaliter Sistemler

Totaliter sistemler bireysel ve toplumsal yaşamın her alanına müdahalede bulunarak ‘total iktidarı’ hedefler. Totaliter sistemler de tüm yetkiler merkezileştirilir ve bireyin devlete mutlak itaati beklenir. Bu sistemler de sivil toplumu ortadan kalmıştır, kitle iletişim araçlarını tek elden kontrolü ve ekonomik yaşam üzerinde devletin tam kontrolü söz konusudur. Totaliter sistemler, mutlak güçle donatılmış bir lider ve onun yönetiminde ki tek bir partiden oluşur. Siyasal sisteminin amacı belirlenmiş tek bir ideoloji doğrultusunda toplumun bütün halinde dönüşmesidir. Bu sistemler toplumun siyasete katılımını istemekte ve desteklemektedirler ancak bu katılım sadece var olan tek parti üzerinden olabilir. Amaç farklılıkların temsili değil, farklılıkların ortadan kalkması ve toplumun aynılaşmasıdır. Totaliter sistemlerin en belirgin özelliği toplum üzerinde ki şiddetli baskılarıdır. Bu sistemlerin en iyi örneklerini faşist rejimler (Hitler Almanya’sı, Mussolini İtalya’sı) ve komünist rejimler oluşturur. (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği).

  1. b) Otoriter Sistemler

Otoriter sistemler ‘yukarıdan aşağıya’ yönetim esasına dayanır ve temelini bireysel özgürlüklerin otorite adına görmezden gelinmesine dayandırır. Bu sistemler de totaliter sistemler gibi özgürlüklerin tamamen yok sayılması değil özgürlüklerin kısıtlanması söz konusudur. Otoriter sistemler, iktidarı elinde bulunduran kişi veya küçük zümreye teslimiyeti ifade eder. Totaliter sistemlerin aksine ideolojik bir dayanağa sahip değillerdir. Otoriter sistemler de ortak bir ideolojiyi yayma amacının yerine iktidarın elde tutulması amacı geçer. Bu sistemlerin çoğu halka dayanma ihtiyacı duyarlar ama bu dayanakları demokratik ilkelerden almazlar. Halkın farklı seçenekler arasında seçim yapma şansı yoktur ve verdikleri oylar sadece iktidarın görev süresini uzatmaya yarar. Otoriter rejimlerin karakteristik özelliklerinden bir diğeri ise halka olan güvensizlikleridir. Bu yüzden siyasal ve toplumsal örgütlenmeler iktidarın kontrolü ve istekleri doğrultusunda gerçekleşmektedir. Muhalif siyasal ve toplumsal hareketler bastırılır ve bu hareketleri yayma amacı taşıyan iletişim araçlarının kullanımı yasaklanır.

3) Siyasi Rejimlerin Kırılganlığı

Toplumlar, farklılıkları içinde barındıran insani organizasyonlardır. Siyaset ise farklılıkların görmezden gelinmesi değil, aksine toplumsal bir uzlaşma sağlamayı hedefleyen bir faaliyettir. Siyasal sistemlerin bütün farklılıkları temsil etmesi mümkün değildir, kimi için iyi olan bir başkası için kötü olabilir. Sürekli olarak bir kesim veya zümrenin lehine ya da aleyhine kararlar alan bir sistemin devamlılık sağlaması beklenemez. Sağlıklı bir siyasal sistem oluşturmak için toplumsal taleplerin yerine getirilmesi ve iktidarın bu yönde faaliyet göstermesi gerekmektedir.

İnsanlık tarihi boyunca dünya üzerinde birçok siyasal rejim var olmuştur, hangi siyasal sistemin daha iyi ya da başarılı olduğunu söylemek oldukça zordur, çünkü bu kıstası yapmak için bakılması gereken birçok toplumsal girdi vardır. Tüm siyasal sistemlerin avantajları ve dezavantajları vardır, hepsi belli alanlar da siyasi rejimlerin kırılganlığı gösterirken belli alanlarda dayanıklılık gösterirler. Her toplum kendine has kültürel, tarihsel, ekonomik ve sosyal dinamiklere sahiptir. Ve siyasal sistemlerin temel taşını yönetilenler oluşturur. Bu nedenle her toplumun fizyolojisine uygun olan rejim şekli farklılık gösterir, önemli olan yöneten ve yönetilen arasında bu fizyolojik farklılıklara uygun bir siyasal sistem geliştirmektir.

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
Önceki yazıyı okuyun:
Gücüyle Birçok İşlemciyi Alt Eden Qualcomm Snapdragon 865 5G’ye Dair Tüm Detaylar

Snapdragon 865, 5G teknolojisi için önemli bir parça olarak sektöre giriş yaptı. 2019 yılının sonlarında 765 ve 765G ile birlikte...

Kapat