Stanford Hapishanesi Deneyi           - Yeni DöngüYeni Döngü

25 Ocak 2021 - 09:38

Stanford Hapishanesi Deneyi          

Stanford Hapishanesi Deneyi          
Son Güncelleme :

06 Kasım 2020 - 19:47

251 views

İnsanlara güç verildiği takdirde neler olabileceği az çok bilinir. Stanford Hapishanesi deneyi de insanlığın kara yüzü olarak bu duruma çok güzel bir örnek olur. İnsanlar böyle bir durumdayken nasıl da zalim davranabildiklerini Stanford Üniversitesi Psikoloji Bölümü Profesörü Philip Zimbardo,’nun uygulamış olduğu bu deney ile ortaya çıkıyor.

Bir gazete ilanı ile başlayan ve 2 hafta sürmesi öngörülen deney için başvurulardan 24 kişi seçilir ve bu kişilere günlük olarak yüklü ödemeler yapılır; ancak Stanford Hapishanesi deneyi öngörülen süreden önce 6. gününde bitirilir.

Stanford Hapishanesi Deneyi

 

Filminin de yapıldığı Stanford Hapishanesi deneyi, 24 kişiden oluşan üniversiteli erkek öğrencilerin toplanması ile gerçekleşir. Bu öğrencilerin yarısı gardiyan diğer yarısı ise mahkûm rolünü oynar. Deney sahibi Philip Zimbardo, gardiyan ve mahkûm rolünü oynayacak kişileri rastgele belirler. Stanford Üniversitenin Psikoloji bölümünün bodrum katına sahte bir hapishane kurulur ve her şey gerçekmiş gibi uygulanır.

Stanford Hapishane Deneyi Amacı

Stanford Hapishanesi deneyi insanların neden kötülük yaptığını bulmak üzerine kurulmuştur. Şiddete başvurma eğilimleri haricinde iyi olarak görülen insanların bile nasıl kötüye dönüştüğü merak edilince bu deney ortaya çıkar.

İnsan gerçekten mi kötüdür taşıdığı kimlik ile nedeni ile mi kötülük yapar gibi soruların cevaplarını almak adına yapılan deneyde gardiyanlar, gerçek gardiyanlar gibi giydirilir ve cop verilir hatta mahkûmlar ile göz temasının engellenmesi adına siyah camlı gözlükler verilir.

Mahkûmlar da gerçek hapishanede nasıl oluyor ise o şekilde mahkûm kıyafeti giydirilir ayrıca mahkûmların ayak bileklerine pranga takılır.

Stanford Hapishanesi Deneyi Kuralları

Stanford Hapishanesi deneyi başta masumca başlasa da deney sırasınca rahatsız edici gelişmeler yaşanıyor. 24 öğrenci hapishaneye geldikten sonra Stanford Hapishane deneyinin kuralları aşağıdaki gibi kendilerine iletilir.

  • Hapishane otoritesi gardiyanlarda olduğu için mahkûmlar deney boyunca gardiyanların söylediklerini yapacaktır
  • Güç ve otorite gardiyanların elinde olsa da gardiyanlar hiçbir şekilde şiddet uygulamayacak
  • Mahkûmlar ve gardiyanlar arasında göz teması kurulmayacak bu neden ile gardiyanlara cop ve üniforma harici siyah camlı gözlükler de verilir
  • Deney boyunca mahkûmlar adları ile değil onlara verilen hapishane kıyafetlerinin üzerinde yazılı numaralar ile çağrılır.
  • Deney sadece deneyin sahibi Zimbardo tarafından bitirilebilir.
  • Deney bitmeden hiçbir koşulda hiç kimse deneyden ayrılamazlar.

Bu kurallar dışında profesör, gardiyanlar ne söylüyorsa mahkûmların söyleneni yapmasını ister. Gardiyanlar için de mahkûmlara karşı sert davranmalarını söyler; ancak sert davranabiliyor olsalar da şiddetin olmayacağını da ekler; ancak deneyin 6.gününde her şey değişir.

Öğrencileri fiziksel ve ruhsal sağlıkları açısından tehlikeye sokar. Gardiyanlar kendilerini gerçek gardiyanmış gibi hissedip kurallara uymadan mahkûm rolünü oynayan öğrencilere şiddet uygular. Bu şiddetler kameraların olmadığı alanlarda gerçekleşir. Bu duruma mahkûmlar da ağlayarak, isyan ederek ya da hapishaneden kaçma planları ile karşılık verir.

Stanford Hapishanesi Deneyi Yaşananlar

Deneyin doğru sonuçlar vermesi amacı ile tamamen gerçekçi bir hapishane ortamı hazırlanır. Bu gerçekçiliğe bağlı kalmak adına polis ile anlaşarak mahkûm rolünde olan öğrenciler haberleri olmadan sabah evlerinden alınarak tutuklanır. Tutuklanma prosedürleri de gerçek hayatta olduğu gibi uygulanır. Mahkûmların parmak izleri alınır, kelepçe takılır ve mahkûm taşıyan araç ile hapishaneye götürülürler.

Hapishanede gidildikten sonra deney başlar, deneyin birinci gününde sorun yaşanmasa da ikinci gün itibari ile olaylar başlar. İlk hücrede bulunan mahkûmlar yataklarını siper ederek kapıların önüne koyarlar ve isyan ederler. Bu isyan ile gardiyanları da dinlemeyeceklerini söylerler. Olaylar bu şekilde başlarken geçen her saat daha rahatsız edici hal alır ve olayların tırmanması kısa sürede gerçekleşir.

Olayların bu denli önlenemez hale gelmesinde Zimbardo’nun da rolü bulunuyor. Gardiyanların hapishane kuralları dışında davranması ve şiddete başvurmalarına seyirci kalması ayrıca kendisinin bir psikolog iken hapishane müdürü gibi davranması Stanford Hapishane deneyi daha 6.gününde içinden çıkılmaz bir hal alır.

Yarısının mahkûm yarısının gardiyan olduğu deneyde gardiyan rolünü oynayan sıradan öğrencilerin kendilerini rollerini nasıl da kaptırıp acımasızlaşmalarına tanıklık ediliyor. Stanford Hapishanesi deneyi, mahkûmların bazısını saldırganlaşıp isyan etmesine neden olur iken bazısı için de yaşadıkları psikolojik ve fiziksel işkenceler nedeni ile korkak ve her şeye evet diyen bir hale dönüşmesini sağlıyor.

Stanford Hapishane Deneyi Sonucu

Sözde gardiyanların sözde mahkûmlara karşı uyguladıkları şiddete sessiz kalmış hatta bu şiddetin sürmesini sağlayacak kararlar alması nedeni ile deneyin sahibi Zimbardo da deneyden etkilendiğini söyler; çünkü profesör deneyde “hapishane müdürü” rolünü oynar.

Zimbardo, deney esnasında artık psikolog olduğunu unutmuş ve sadece hapishane müdürü gibi davranır bu durum da uygun şartların oluşması durumunda insanların eski kimliklerini unutacağı ortaya çıkıyor.

Bu deney ile insanların eline güç geçtiğinde nasıl da acımasız olabilecekleri görülüyor ayrıca insanların belli zaman sonrasında her şeye alışıp kendilerine biçilmiş rolleri sahiplendikleri ve o rollerden çıkamamaları gözleniyor.

Psikolojik deneyler arasında en çok bilineni olan Stanford Hapishane deneyi hakkında kitaplar yazılmış, filmler çekilmiştir. Bu deneyin filmleri izlenmek istenir ise Das ExperimentThe Experiment  ve The Stanford Prison Experiment filmleri izlenebilir böylelikle daha fazla bilgi sahibi olunur.

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.
Daha fazla Film, İlginç Bilgiler, Kişisel Gelişim ve Psikoloji
Çocukların En Çok Sevdiği Çizgi Filmler

Evde bolca vakit geçirdiğimiz bu dönemlerde çocuklarımızın canı sıkılabiliyor. Bu nedenle evde huzur ortamında ufak sıkıntılar ve bunalımlar gerçekleşebiliyor. Çocuklar...

Kapat