Site Rengi

Yeni Döngü

Stres Ve Bağışıklık Sistemi

Stres Ve Bağışıklık Sistemi
YENİ DÖNGÜ

Modern tıp biliminde zihin ve vücut arasındaki bağlantının oldukça yakın olduğu kabul edilmektedir. Mide hastalıkları, çeşitli cilt döküntüleri, hatta kalp hastalıkları da dahil olmak üzere pek çok hastalık duygusal stres ile tetiklenir.

Zorluklar olmasına karşılık bilim insanları, aktif bir şekilde stres ve bağışıklık fonksiyonu arasındaki ilişki üzerinde araştırmalar yapıyorlar. Bu işin zorlukları incelenecek olursa, her şeyden önce stresin tanımlanmasının çok zor olduğu söylenebilir. Çünkü stres kişisel bir faktörüdür. Herhangi bir birey için stresli kabul edilen durum başka birisi için stresli kabul edilmez.

Bu konuda ikinci zorluk, insanlar stres altında olduklarını hissettikleri sırada bahse konu stres düzeyini ölçmenin zorluğudur. Bir bilim insanı stres hissettiğini beyan eden kişilerin kendi subjektif yaklaşımlarına göre karar vererek çalışmayı doğru bulmaz. Bilim insanı bu konuda ölçebileceği verileri kullanmayı tercih eder. Söz gelimi bu faktörlerden bir tanesi de kalp atışlarındaki artış olabilir. Çalışmadaki üçüncü zorluk da burada ortaya çıkar, bu belirtiler başka faktörler nedeni ile de oluşabilir.

Fakat öte yandan bilim insanları stres ve bağışıklık sistemi arasındaki ilişkiyi incelerken, ani stresli duygusal iniş çıkışları incelemezler. Bunun yerine aile, arkadaşlar ve iş yerindeki arkadaşlar ile sürdürülen ilişkilerin sebep olduğu ya da sürekli yoksulluk gibi faktörlerin etkilediği kronik stres olarak tanımlanan daha sabit ve sürekli stres faktörleri üzerinde çalışmayı tercih ederler.

Bilim insanları, devam eden kronik stresin bağışıklık sistemine zarar verip vermediği konusunda araştırmalarına devam ediyorlar. Fakat yine de bu tip bir araştırmada bilim insanlarının kontrollü deneyler olarak tanımladıkları şeyleri gerçekleştirmeleri çok zordur.

Canlı bir hayvanda özellikle de insanda istendiği gibi bir kontrollü deney ne yazık ki mümkün olmamaktadır. Çünkü ölçüm yapıldığı sırada canlı organizmada hayvana ya da kişiye etki eden birden fazla parametre vardır.

Stres ve bağışıklık sistemi arasındaki bu ilişkinin ölçümünün bu denli zor olmasına karşın bilim insanları her gün konu ile ilgili olarak ilerleme kaydediyor.

Stresin Bağışıklık Sistemi Üzerine Olumsuz Etkileri

Psikonöroimmünoloji alanında çalışan psikologlar bireylerin zihin durumunun sağlıklarını direk olarak etkilediğini göstermektedir. Stres bağışıklık sistemini bozuyor. Bu konuda yapılan çalışmalara bir göz atılacak olursa aşağıdaki çalışmalar örnek verilebilir.

  • 1980 ‘li yılların başında Ohio State Üniversitesi Tıp Fakültesinden Psikolog Janice Kiecolt –Glaser ve ekibinde görevli bilim insanları stres ve enfeksiyonu birbirine bağlayan hayvan çalışmaları yaptılar.
  • 1982’den 1992’ye kadar bu öncü araştırmacılar tıp öğrencileri üzerinde çalışmalar yaptı. Diğer parametrelerin yanında öğrencilerin vücut direncinin 3 günlük sınav döneminde belli ölçüde düştüğünü saptadılar.

Test katılımcılarının kanlarından alınan örneklerde tümörler ya da viral enfeksiyonlara karşı savaşan daha az doğal bağışıklık hücresi bulundu. Öğrenciler stres altındayken bağışıklığı arttıran gama interferon üretmeyi nerdeyse tamamen bıraktılar. Ayrıca enfeksiyonla mücadelede T hücrelerinin aktivitelerinin çok zayıfladığı test edildi.

  • Yukarıda sözü edilen bulgular araştırmanın kapılarını ilk kez bu kadar somut verilerle açtı. 2004’de Kentucky Üniversitesinden PhD. Suzanne Segerstrom ve British Columbia Üniversitesi’nden PhD. Gregory Miller stres ve sağlık üzerine 300 araştırma yayınlamıştır. Yapılan çalışmalar ışığında uzun yıllar süren stres sonucu bağışıklık mekanizmasının yokuş aşağı iner gibi ters bir ivme kaydettiğini buldular. Bu nedenle uzun süreli ya da kronik stresin bağışıklık sistemini aşındırarak tahrip edebildiği ortaya kondu.
  • Konu ile ilgili bir başka araştırmada daha yaşlı ya da hasta kişilerin stres altında iken bağışıklık sistemlerindeki değişiklikler incelendi. Çalışma sonucunda, kronik fakat klinik olmayan bir depresyonun dahi bağışıklık sistemini baskılayabileceği açıklandı. Çalışmaya katılan kişiler 70 yaşlarının başındaydı ve Alzheimer/demans hastalarına bakıyorlardı.

Kronik hafif depresyonu olan kişilerde vücudun virüslere ve bakterilere nasıl tepki verdiği araştırıldığında, iki mitojene karşı çok zayıf lenfosit T hücresi tepkileri saptandı. Üstelik vücudun bağışıklık sistemindeki düşme 18 ay sonra dahi devam etti. Yaş ilerlemesi ile birlikte bağışıklığın daha da azaldığı saptandı.

  • 2004 yılında yapılan bir başka araştırmada önemli olan asıl faktörün, depresyonun şiddeti değil süresi olduğu ortaya çıktı. Bu çalışmalarda incelenen yaşlı bakıcılar göz önüne alındığında bakıcıların depresyonları ve yaşları, bağışıklık sistemini düşürmede iki taraflı olumsuz etki yaratıyordu.
  • Bir başka araştırmada, araştırmacılar sosyal destek eksikliğini, depresyon için ciddi bir risk faktörü olarak rapor ettiler.

2005 Yılında yapılan araştırmada Sağlık Psikologları SRH Pressman PhD, Sheldon Cohen PhD ve Carnegie Mellon Üniversitesi Stres Bağışıklık Ve Hastalık Araştırma Laboratuvarındaki diğer araştırmacılar üniversite birinci sınıf öğrencileri ile çalışmalar yaptı.

Sonuçta yalnız ve çevrelerinde küçük sosyal ağları olan bireylerin bağışıklık sisteminin diğer birinci sınıf öğrencilerine oranla daha çok düştüğü görüldü. Sosyal izolasyonun ve yalnızlık duygusunun birinci sınıf öğrencilerinin bağışıklık sistemin düşürdüğünü saptandı.

 

Stres ve Bağışık Birbirleriyle Yakından İlişkilidir

Bütün bu çalışmalar stres yönetimi ve kişiler arası ilişkilerin günlük sağlığa etkisi hakkında bilinenleri genişleterek, soğuk algınlığı ile mücadelede yardımcı olmaya ya da herhangi bir ameliyattan hızlı iyileşmeye kadar her konuda ışık tutuyor.

Araştırma insanların stresli zamanlara nasıl hastalandığına dair raporlarla eşzamanlıdır. Stres hormonu kortizolün bağışıklık sistemindeki hücreleri kapattığı söyleniyor.

Psikoloji ve biyoloji arasında bağlantı kurulması, bilim insanlarının bağışıklık sistemimiz üzerinde daha iyi kontrol sağlayabileceğimiz yolları önermesine yardımcı olabilir.

Stresi özellikle de uzun süreli stresi yönetmek, insanların mikroorganizmalarla savaşmasına yardımcı olmaktadır.

Yaşlı bir ebeveynin ya da demans hastası gibi eşinin bakımını uzun süre stres altında yüklenen, kişiler stres yönetiminden yararlanabilir.

Stres Yönetimin Sağlığa Olumlu Etkisi

Şimdi daha iyi haberlere geliyoruz. Kücolt –Glaser bu umutlu seçenekte hipnoz ve rahatlama eğitimi alan sınav stresi altındaki tıp öğrencilerin bağışıklık fonksiyonlarını, eğitimsiz öğrencilerin bağışıklık fonksiyonları ile karşılaştırdılar. Başlangıçta grupta sınav dönemlerinde bağışıklık tepkilerinin ,stres eğitimi alan ve almayan öğrencilerin hepsinde azaldığı bulundu.  Fakat inceleme devam ettikçe stres eğitimini daha ciddiye alan öğrencilerin bağışıklık fonksiyonları diğer gruba göre anlamlı şekilde yüksek bulundu.

En son olarak sosyal ilişkiler ve arkadaş arasındaki bağlantılar iyi arkadaşların değerini de vurguluyor. Sadece birkaç yakın arkadaş dahi, bireyin kendini bağlı hissetmesine ve ayakta kalmasını sağlıyor. Ayrıca sosyal bağlar dolaylı olarak da bağışıklığı güçlendiriyor. Bunun bir başka sebebi de arkadaşların sağlıklı beslenme, düzenli uyku ve iyi egzersiz gibi olumlu sağlık davranışlarını teşvik etmesidir.

Bunun yanı sıra iyi arkadaşlar yaşanan olumsuzlukların stresini de emebilir. Bu yazıda stres ve bağışıklık sistemini güçlendirme konusunda çeşitli kaynaklardan alınan bilgiler verilmiştir.

Füsun Günaydın

Kaynaklar

  • Facts (and Myths) About Boosting Your Immune System / Health / Journal reports: Healtcare / 12 March 2020.
  • How to boost your immune system/ Harward Health Publishing Harvard Medical School /

September 2014.

  • Stres Weakens The Immune System / American Psychological Association /23 February 2006
YENİ DÖNGÜ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ
Daha fazla Kişisel Gelişim ve Psikoloji, Sağlık
Tip 2 Diyabetiniz Olduğunu Gösteren Sessiz Belirtiler

Yapılan yeni çalışmalar tip 2 diyabeti olan insanların bu durumun farkında dahi olmadıklarını bildiriyor. Bu yazıda anlatılan Tip 2  diyabet...

sağlıklı beslenmenin altın kuralları
Sağlıklı Beslenmenin Altın Kuralları

Sağlıklı beslenmenin altın kuralları vardır. Bu kurallar sayesinde insanların beslenme alışkanlıkları daha düzenli hale gelmektedir. Kilonuz yaşınız ve boyunuz ile...

Maden suyu nedir| maden suyunun faydaları
Maden Suyu ve İnanılmaz Faydaları

Maden suyu içmenin insan sağlığı açısından önemi tartışılmaz bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. İnsan vücudunun ihtiyaç duyduğu minerallerin birçoğuna sahip...

Kapat